Let op: de extra wandelroutes worden in PDF-formaat aangeboden. Voor het downloaden van de wandelroutes hebt u het programma Adobe Reader nodig. Op de meeste pc's is dit standaard al geïnstalleerd. Is dat bij u niet het geval, dan kunt u het programma hier gratis downloaden.

Rhoonse Grienden
Korte maar spannende rondwandeling door de grienden bij Rhoon, waar eb en vloed de natuur hebben gevormd. U wandelt over dijkjes en natte paden, langs vloedgeulen en wilgenakkers.

De grienden langs de Oude Maas zijn ontstaan onder invloed van eb en vloed. Aan de noordkant van de rivier ligt een natte strook van wilgen, riet en biezen. Wilgenhout was eeuwenlang een goede bron van inkomsten. Tot in de 20e eeuw kapten boeren wilgen in de buitendijkse gebieden voor manden, beschoeiingen en gereedschapsstelen. Daar naast sneden zij riet en biezen voor dakbedek king en stoelzittingen. Een eeuwenoud boerengebruik schiep een fascinerend cultuurlandschap met dijkjes, sloten, wilgenakkers en rietvelden. Toen het wilgenhout als materiaal in onbruik raakte, begonnen de grienden bij gebrek aan onderhoud door te schieten tot vloedbossen. De Deltawerken hebben ervoor gezorgd dat een groot deel van de eb- en vloedbeweging verdween. De Oude Maas staat via de Nieuwe Waterweg nog wel in open verbinding met de zee. Dit is dan ook een van de weinige plaatsen waar de griendcultuur (deels) behouden is gebleven.

• Download de wandeling Rhoonse Grienden (PDF, 99 Kb)

Kasteel Heeswijk
Lijnwandeling van Berlicum naar Heeswijk langs het riviertje de Aa.

De route voert langs historische gebouwen en eeuwenoude landgoederen. Het dal van het riviertje de Aa werd in de late Middeleeuwen ontdekt door de rijke heren van ’s-Hertogenbosch. Als lustoord, wel te verstaan. Zij lieten er fraaie lusthoven (buitenverblijven) bouwen en zelfs kastelen. De Bossche rijken ontvluchtten gaarne het rumoer en de stank van de stad. ’s Zomers streken zij neer op hun buitens en vermaakten ze zich met eten, jagen, wandelen, muziek en spelen. De meeste huizen zijn in de 19e eeuw gesloopt of verbouwd tot woonhuis. Kasteel Heeswijk was geen ‘speelhuis’ maar een echt kasteel: imposant met torens en een gracht. Visioenen van strijdtaferelen tussen ridders doemen ook op bij de ruïne van Seldensate, waarlang de route voert. De fundamenten zijn ten gevolge van de kanalisering van de rivier de Aa ondermijnd, en dus is het landhuis in 1983 tegen de vlakte gegaan. De slotgracht is gelukkig bewaard gebleven en wordt omgeven door een sfeervol park met fraaie beuken.

• Download de wandeling Kasteel Heeswijk (PDF, 116 Kb)

Ravensbos
Lijnwandeling vanuit Spaubeek over het Limburgs plateau.

U loopt over eeuwenoude paden langs fruitboomgaarden, hellingbossen en een beekje. De wandeling eindigt in het levendige Valkenburg. Op deze wandeling komt u langs enkele hoog stamboomgaarden. Sinds mensenheugenis plantten Zuid-Limburgse boeren fruitbomen. Zo ook op het plateau bij Schimmert. Vanaf de jaren vijftig werd de landbouw beheerst door het streven naar schaalvergroting en specialisatie. Het telen van fruit moest professioneler, sneller en goedkoper. Op grote schaal werden nieuwe boomsoorten met korte stam aangeplant. Niet alleen hoefde de teler bij de pluk de ladder niet meer op, ook kon er eerder geoogst worden. De oude bomen werden verwaarloosd of gerooid. De overheid wakkerde dit nog eens aan met rooipremies; de concurrentiepositie van de Nederlandse fruitteelt in Europa moest immers worden verbeterd. Rond Schimmert is slechts 15 procent van de hoogstamfruitbomen bewaard gebleven. Ze worden nu gekoesterd als cultuurhistorische landschaps elementen.

• Download de wandeling Ravensbos (PDF, 181 Kb)

Hollandse IJssel
Mooie rondwandeling over het jaagpad van de Hollandse IJssel en over de oude Tiendweg, dwars door de rijke geschiedenis van het Groene Hart.

Vanaf de komst van de eerste nederzettingen in Holland ging het vervoer van mensen en goederen over water. De Hollandse waterwegen waren te smal voor zeilschepen. In de 16e eeuw, toen de economie groeide en er grotere ladingen vervoerd moesten worden, legde men jaagpaden aan langs de rivieren. Paarden en knechten trokken met dikke touwen de trekschuiten voort. Tot in de 19e eeuw floreerde de trekschuitvaart. Tiendwegen zijn ouder. Het zijn wat hoger gelegen kaden langs weteringen, die het achtergelegen land beschermen tegen wateroverlast. De naam doet vermoeden dat op het gebruik van de weg door de landheer ‘tienden’ werden geheven. Dit betekende dat de boer een tiende van de opbrengst als pacht moest afstaan. Waarschijnlijk is dit echter niet, want boeren hadden de tiendwegen gezamenlijk in beheer en gebruik. Wellicht liepen hier vroeger de belastinginners, en dragen de paden daarom de naam tiendweg.

Let op: Punt D van de routebeschrijving is verouderd. Het Ooievaarsbuitenstation is in 2007 deels ontmanteld en wordt niet meer actief als kweekstation gebruikt. Het vrij toegankelijke station is overgedragen aan de Stichting Zuid-Hollands Landschap en maakt deel uit van een groot natuurgebied in aanleg. Meer informatie (en een aanvullende route) op: www.ooievaars.net

• Download de wandeling Hollandse IJssel (PDF, 105 Kb)

Hoge Veluwe

Lijnwandeling door het Nationaal Park De Hoge Veluwe, langs dichte bossen en open heidevelden. Kunstliefhebbers kunnen het Kröller-Müller Museum en de Beeldentuin bezoeken.

Nationaal Park De Hoge Veluwe trekt jaarlijks grote aantallen natuur- en kunstliefhebbers. Het is het enige natuurgebied op de Veluwe waarvoor u een kaartje moet kopen, maar het is dan ook wel een bijzonder park. Het natuurgebied (maar liefst 5400 hectare groot) bestaat voor ongeveer de helft uit bos en voor de andere helft uit open terrein: heide, gras, moeras en zand. Bezoekers mogen overal vrij rondlopen, op enkele rustgebieden voor het wild na. Er leven veel reeën, vossen, zwijnen en edelherten. Ook dassen, maar die laten zich niet zien. De dieren kunnen helaas niet naar andere delen van de Veluwe trekken. Het hele park is namelijk omsloten door een afrastering. De hekken zijn een doorn in het oog van veel natuurbeschermers. Ze belemmeren de uitwisseling tussen populaties dieren. Geïsoleerde populaties zijn kwets baarder voor ziekten en inteelt. Toen de Stichting het Nationale Park De Hoge Veluwe in 1935 het voormalige landgoed van de Kröller-Müllers verwierf, was dit onder de strikte voorwaarde dat het park zichzelf financieel zou bedruipen. Geen hekken, geen toegangsgelden.

• Download de wandeling Hoge Veluwe (PDF, 127 Kb)

Halfmijl

Rondwandeling vanuit het dorp Vessem door een bosrijk deel van de Kempen.

Een gebied met een rijk verleden, waar woeste heide heeft plaatsgemaakt voor bossen en armoede voor welvaart. De Brabantse Kempen vormen samen met de Belgische Kempen een grote streek. Vroeger was het zandplateau een kale, uitgestrekte vlakte. Hier lagen de armste zandgronden. De boerenbevolking leidde een armzalig bestaan. Voor één ha akker was wel tien ha heide (met schapen) nodig om genoeg mest te kunnen verzamelen voor de landbouw. De komst van de kunstmest rond 1900 bracht een kentering. De heide was niet langer nodig voor de mest en men kon veel meer grond ontginnen. In amper zestig jaar verdwenen de ‘woeste gronden’. Een groot deel werd beplant met productiebossen. Die leverden hout voor de mijnbouw, waarmee de mijngangen werden ge stut. Vooral de grove den was geschikt, die groeide snel en stelde weinig eisen aan de kwaliteit van de bodem. Vandaag de dag zorgt men goed voor wat er nog over is van de heide en vennen. Op sommige plaatsen zijn natuurbeheerders bezig de relatief jonge, saai ogende productiebossen om te vormen tot een wat natuurlijker bos.

• Download de wandeling Halfmijl (PDF, 139 Kb)

Duin en Kruidberg

Ontspannen rondwandeling door landgoederen van de Vereniging Natuurmonumenten. U loopt door het binnenduinbos van Midden Herenduin. Later wordt het opener, met hier en daar een kolossale den of een duin eikenbosje. Heuveltjes en landhuizen maken de tocht af.

Het ruim 3800 hectare grote natuurgebied tussen IJmuiden en Zandvoort heeft in 1995 de status van Nationaal Park gekregen. Naast de Kennemerduinen bestaat het Nationaal Park uit diverse landgoederen van Natuurmonumenten. Tijdens deze wandeling komt u door Midden Herenduin en Duin en Kruidberg. In de zomer ziet het in Midden-Herenduin paars van het slangekruid. Ook het gele duinkruiskruid is talrijk. De tankgracht aan de rand van het bos stamt uit de Tweede Wereldoorlog. Hier broeden dodaars en in de winter is er kans een ijsvogel te zien. De bunkers uit die tijd zijn nu nuttig als slaapvertrek van vleermuizen. Het open duin wordt nu begraasd door pony’s en Schotse hooglandrunderen. Deze dieren brengen met hun gegraas en geknabbel langs vaste paadjes dynamiek in het gebied. In de natte valleien is geplagd, waardoor zeldzame planten als parnassia en gentianen meer kans krijgen. Terug in het bos verklappen imposante kastanje- en beukenlanen de historie van Duin en Kruidberg. Langs de lanen ziet u in het voorjaar een bloemenzee van stinzenplanten als de bosanemoon.

• Download de wandeling Duin en Kruidberg (PDF, 127 Kb)

Abcoude

(Opgelet!: In verband met de werkzaamheden aan de A2 zijn beide tunnels onder de A2 afgesloten, waardoor deze wandeling op dit moment niet heel goed mogelijk is.)

Deze rondwandeling voert u vanuit Abcoude langs de oude veenstromen de Angstel, Holendrecht, Waver en Winkel. Een aanrader voor liefhebbers van het authentieke polderlandschap. Abcoude is omgeven door polders. Het gebied werd vroeger veelvuldig bezocht door schrijvers en kunstschilders, onder wie Piet Mondriaan. Nog steeds is het een inspirerende omgeving. Het groene land wordt doorsneden door fraaie riviertjes. Het was pas laat in de 15e eeuw dat de scheepvaart via Abcoude op gang kwam, toen er een scheepvaartverbinding kwam tussen Utrecht en Amsterdam via de Vecht, Nieuwe Wetering, Angstel, Holendrecht en Amstel. Abcoude lag op die route langs de Angstel. De schepen vervoerden veelal turf. Ze moesten vanaf de kant getrokken worden, want de platte sloepbakken waren te zwaar beladen en bovendien ongeschikt om ermee te kunnen zeilen. Toen kwam men op het idee er een paard voor te zetten. Sporen van de trekvaart vindt u langs de jaagpaden. De Voordijk in Abcoude is zo’n jaagpad. U komt er op de wandeling langs.

• Download de wandeling Abcoude (PDF, 189 Kb)

De Lutte

Stevige rondwandeling vanuit Oldenzaal door heuvelachtig terrein, door bos en langs akkers en weilanden. U wandelt over eeuwenoude landgoederen met statige villa’s.

Het noordoosten van Twente is een eldorado voor wandelaars. U treft hier nog het bijna onaangetaste Twentse hoevenlandschap aan, met oude boerderijen omgeven door akkers, weilanden, houtwallen en bossen. Het landschap golft en danst en er liggen een paar pittige klimmetjes in het verschiet. Tijdens uw tocht loopt u door drie voormalige land goederen, nu in beheer bij Vereniging Natuurmo numenten: landgoed Hakenberg, landgoed Egheria en het Elfterheurne (voorheen ’t Kruisselt). Op en rond de Tankenberg strekt zich Landgoed Egheria uit. Een bosrijk gebied dat zich wat plantenrijkdom betreft kan meten met de Zuid-Limburgse heuvels. Dat komt vooral door de ondergrond die bestaat uit een mengeling van klei, zand, grind en stenen, opgeworpen tijdens de voorlaatste ijstijd. Het is een sprookjeslandschap, met dikke beuken, bloeiende lijsterbes, kwetterende vogels en tere bosanemonen.

• Download de wandeling De Lutte (PDF, 131 Kb)